Əsas məzmuna keçin

Audio Fundamentals

Səs Nədir?​

Səs (Sound) - havanın və ya başqa bir mühitin mexaniki vibrasiyasıdır. Səs dalğaları longitudinal dalğalardır və mühitin hissəciklərinin sıxılması və genişlənməsi ilə yayılır.

Səs Dalğalarının Əsas Xüsusiyyətləri​

1. Frequency (Tezlik)​

Frequency - saniyədə baş verən vibrasiya sayı, Hz (Hertz) ilə ölçülür.

İnsan eşitmə diapazonu:

  • 20 Hz - 20,000 Hz (20 kHz)
  • 20 Hz-dən aşağı: infrasound
  • 20 kHz-dən yuxarı: ultrasound

Pitch və Frequency:

  • Yüksək frequency = Yüksək pitch (incə səs)
  • Aşağı frequency = Aşağı pitch (qalın səs)

2. Amplitude (Amplituda)​

Amplitude - dalğanın maksimum yerdəyişməsi, səsin gücünü (loudness) təyin edir.

Decibel (dB) - səs gücünün loqarifmik ölçüsü:

dB = 20 × log₁₀(A₁/A₀)

Səs səviyyələri:

  • 0 dB: Eşitmə həddi
  • 30 dB: Pıçıltı
  • 60 dB: Normal danışıq
  • 90 dB: Yüksək musiqi
  • 120 dB: Ağrı həddi

3. Phase (Faza)​

Phase - dalğanın tsiklindəki mövqeyini göstərən bucaq, dərəcə və ya radian ilə ölçülür.

Phase əhəmiyyəti:

  • In-phase (0°): Dalğalar bir-birini gücləndirir
  • Out-of-phase (180°): Dalğalar bir-birini zəiflədir və ya ləğv edir
  • Stereo audio-da phase problemi səs keyfiyyətini pisləşdirir

4. Wavelength (Dalğa Uzunluğu)​

Wavelength (λ) - bir tam dalğa tsiklinin fiziki uzunluğudur.

λ = v / f

Harada:

  • λ = wavelength (metr)
  • v = səs sürəti (havada ~343 m/s)
  • f = frequency (Hz)

Nümunə:

  • 1000 Hz frequency: λ = 343/1000 = 0.343 m = 34.3 cm

Kompleks Səslər və Harmoniklər​

Real dünyada səslər sadə sinusoidal dalğalar deyil, kompleks dalğalardır.

Fourier Analizi​

Hər hansı kompleks səs dalğası sadə sinusoidal dalğaların cəmi kimi təqdim edilə bilər.

Harmoniklər:

  • Fundamental frequency: Ən aşağı və ən güclü komponent
  • Harmonics/Overtones: Fundamental-ın tam qatları
  • Timbre: Harmoniklərin nisbəti alətlərin xarakterik səsini yaradır

Timbre (Tembr)​

Timbre - eyni pitch və loudness-də iki fərqli səs mənbəyini ayırd etməyə imkan verən keyfiyyətdir.

ADSR Envelope​

ADSR - səsin zaman içində necə dəyişdiyini təsvir edir.

Mərhələlər:

  1. Attack: Səsin maksimum səviyyəyə çatma vaxtı
  2. Decay: Maksimumdan sustain səviyyəsinə düşmə
  3. Sustain: Notun tutulduğu müddətdə sabit səviyyə
  4. Release: Nota buraxıldıqdan sonra səsin sönməsi

Audio İşarələrinin Növləri​

Analog vs Digital​

Analog Audio:

  • Davamlı işarə
  • Sonsuz dəqiqlik (teorik olaraq)
  • Küyə həssas
  • Qocalmağa məruz qalır

Digital Audio:

  • Diskret nümunələr
  • Məhdud dəqiqlik
  • Küyə davamlı
  • Qocalmağa məruz qalmır
  • Saxlama və emal asandır

Səs Ötürmə Mühiti​

Səs müxtəlif mühitlərdə fərqli sürətlə yayılır:

MühitSəs sürəti (m/s)
Hava (20°C)343
Su1,480
Beton3,100
Polad5,960

Əks-səda və Reverb​

Reverb (Reverberation):

  • Səsin otaqda çoxsaylı əks-sədalardan sonra tədricən sönməsi
  • Otaq ölçüsü və materiallar reverb xarakterini təyin edir
  • Digital reverb audio production-da geniş istifadə olunur

Xülasə​

Audio fundamentals səs prosessinqin əsasını təşkil edir:

  • Frequency pitch-i, amplitude loudness-i təyin edir
  • Phase dalğaların qarşılıqlı təsirini göstərir
  • Kompleks səslər harmoniklərin kombinasiyasıdır
  • Digital audio analog işarələrin diskret təqdimidir
  • Timbre və ADSR səsin xarakterini formalaşdırır