Memory Ordering və Consistency

Memory Ordering Nədir?

Memory Ordering - müxtəlif thread-lərin memory əməliyyatlarının hansı sıra ilə görünməsini müəyyənləşdirir.

Problem: Reordering

Modern CPU-lar və compiler-lər performans üçün təlimatları yenidən sıralaya bilər.

// Source code
int data = 0;
int flag = 0;

// Thread 1
data = 42;        // Write 1
flag = 1;         // Write 2

// Thread 2
if (flag == 1) {  // Read 2
    assert(data == 42);  // Read 1 - Təmin edərmi?
}

Memory Reordering Növləri

1. Compiler Reordering

Compiler optimization zamanı.

// Original
x = 1;
y = 2;

// Compiler reorder edə bilər
y = 2;
x = 1;

2. CPU Reordering

Hardware səviyyəsində.

Store Buffer:

CPU write-ı buffer-ə yazır
Sonra memory-ə flush edir
Digər CPU-lar gecikmə ilə görür

Load/Store Reordering:

Load-lar store-dan qabaq icra oluna bilər
Independent store-lar reorder oluna bilər

3. Cache Coherence Delays

Multi-core sistemdə cache sync gecikirdi.

Memory Consistency Models

Sequential Consistency (SC)

Ən güclü model - bütün əməliyyatlar proqram sırasında görünür.

Qaydalar:

Hər thread-in əməliyyatları proqram sırasında
Global total order var
Load dərhal ən son write-ı görür

Çatışmazlıq: Yavaşdır (az optimization)

Total Store Ordering (TSO)

x86/x86-64 modeli

İcazə verilir:

Store → Load reordering
Load → Load reordering (eyni address-dən başqa)
Load → Store reordering

İcazə verilmir:

Store → Store reordering (eyni address-ə)
Load → Load reordering (eyni address-ə)

Weak Ordering / Relaxed Consistency

ARM, PowerPC, RISC-V

Demək olar ki, hər şey reorder ola bilər!

Üstünlük: Maksimum performans Çatışmazlıq: Programmer-ə çətin, explicit barrier lazımdır

Memory Barriers (Fences)

Memory barrier - CPU-ya təlimatları reorder etməməsini bildirir.

Barrier Növləri

1. Full Memory Barrier (mfence)

Bütün memory əməliyyatlarını sinxronlaşdırır.

// x86
store(x, 1);
mfence();        // Full barrier
store(y, 1);

2. Store Barrier (sfence)

Yalnız store əməliyyatları.

// x86
store(x, 1);
store(y, 2);
sfence();        // Store barrier
store(z, 3);

Təmin edir: x və y, z-dən əvvəl görünür.

3. Load Barrier (lfence)

Yalnız load əməliyyatları.

// x86
load(a);
load(b);
lfence();        // Load barrier
load(c);

4. Acquire Barrier

Load-dan sonrakı əməliyyatları bloklar.

// Load with acquire
int value = atomic_load_acquire(&flag);
// Sonrakı loads/stores reorder olmaz

5. Release Barrier

Store-dan əvvəlki əməliyyatları bloklar.

// Store with release
atomic_store_release(&flag, 1);

Store Buffer və Load Buffer

Store Buffer

CPU store-ları buffer-ə yazır, sonra memory-ə flush edir.

Store Forwarding: CPU öz store buffer-indən oxuya bilir.

Nümunə:

// Thread 1
x = 1;           // Store buffer-ə gedir
r1 = x;          // Store forwarding - 1 oxuyur

Load Buffer

Speculative load-lar üçün.

C/C++ Memory Order

C11 və C++11 atomic operations.

memory_order_relaxed

Heç bir sinxronizasiya yoxdur.

atomic<int> x(0);
x.store(1, memory_order_relaxed);  // Reorder oluna bilər

memory_order_acquire / memory_order_release

Acquire-release semantics.

// Producer (Thread 1)
data = 42;
flag.store(1, memory_order_release);  // Release barrier

// Consumer (Thread 2)
if (flag.load(memory_order_acquire) == 1) {  // Acquire barrier
    assert(data == 42);  // OK!
}

memory_order_seq_cst

Sequential consistency (default).

atomic<int> x(0);
x.store(1);  // memory_order_seq_cst (default)

Ən güclü, amma ən yavaş.

memory_order_consume

Deprecated, acquire kimi.

memory_order_acq_rel

Load-acquire və store-release.

x.fetch_add(1, memory_order_acq_rel);

Architecture-Specific Barriers

x86/x86-64

mfence    ; Full memory barrier
sfence    ; Store fence
lfence    ; Load fence
lock      ; Prefix for atomic operations

x86 TSO model-i strong-dur, az barrier lazımdır.

ARM

dmb    ; Data Memory Barrier
dsb    ; Data Synchronization Barrier
isb    ; Instruction Synchronization Barrier

; Variants
dmb sy    ; Full system barrier
dmb ish   ; Inner shareable
dmb st    ; Store only

ARM64

; Load-acquire / Store-release instructions
ldar x0, [x1]      ; Load-acquire
stlr x0, [x1]      ; Store-release

RISC-V

fence       ; Memory fence
fence.i     ; Instruction fence

; Fine-grained
fence w,r   ; Write → Read fence
fence r,w   ; Read → Write fence

Volatile Keyword

C/C++ volatile

volatile int flag = 0;

// Compiler reordering qarşısını almır
// Hardware reordering qarşısını almır
// Yalnız optimization qarşısını alır

Nə edir:

Compiler cache-də saxlamır
Hər dəfə memory-dən oxuyur
Optimization qarşısını alır

Nə etmir:

Memory ordering təmin etmir
Atomicity təmin etmir
Multi-threading üçün kifayət deyil

Java volatile

Java-da daha güclüdür!

volatile int flag = 0;

// Acquire-release semantics
// Happens-before relationship
// Visibility guarantee

Java volatile = C++ atomic with seq_cst

Praktik Nümunələr

Double-Checked Locking (Broken without barriers)

// BROKEN!
Singleton* Singleton::getInstance() {
    if (instance == nullptr) {         // Read 1
        lock();
        if (instance == nullptr) {     // Read 2
            instance = new Singleton(); // Write
        }
        unlock();
    }
    return instance;
}

Problem: new üç addım:

Memory allocate
Constructor call
Pointer assign

CPU reorder edə bilər: 1 → 3 → 2

Həll:

// C++11
std::atomic<Singleton*> instance;

Singleton* Singleton::getInstance() {
    Singleton* tmp = instance.load(memory_order_acquire);
    if (tmp == nullptr) {
        lock();
        tmp = instance.load(memory_order_relaxed);
        if (tmp == nullptr) {
            tmp = new Singleton();
            instance.store(tmp, memory_order_release);
        }
        unlock();
    }
    return tmp;
}

Dekker's Algorithm (Mutual Exclusion)

// Shared
int flag[2] = {0, 0};
int turn = 0;

// Thread 0
void thread0() {
    flag[0] = 1;                    // I want to enter
    while (flag[1]) {               // Other wants to enter?
        if (turn != 0) {
            flag[0] = 0;            // Back off
            while (turn != 0);      // Wait
            flag[0] = 1;            // Try again
        }
    }
    // Critical section
    turn = 1;                       // Give turn
    flag[0] = 0;                    // Exit
}

Weak model-də barrier lazımdır!

Peterson's Algorithm

// Shared
atomic<int> flag[2];
atomic<int> turn;

// Thread 0
flag[0].store(1, memory_order_release);
turn.store(1, memory_order_release);
while (flag[1].load(memory_order_acquire) && 
       turn.load(memory_order_acquire) == 1);
// Critical section
flag[0].store(0, memory_order_release);

Performance Impact

Barrier Cost

Architecture	Full Fence Cost
x86-64	~20-30 cycles
ARM	~40-50 cycles
PowerPC	~50-100 cycles

Model Comparison

Best Practices

1. Use High-Level Primitives

// GOOD: Use standard library
std::mutex m;
std::atomic<int> counter;

// BAD: Manual barriers (unless necessary)
__sync_synchronize();

2. Minimize Synchronization

// BAD: Excessive sync
for (int i = 0; i < N; i++) {
    atomic_increment(&counter);  // Barrier per iteration!
}

// GOOD: Local accumulation
int local = 0;
for (int i = 0; i < N; i++) {
    local++;
}
atomic_add(&counter, local);  // One barrier

3. Acquire-Release Pattern

// Producer
data.store(value, memory_order_relaxed);
ready.store(true, memory_order_release);

// Consumer
while (!ready.load(memory_order_acquire));
auto value = data.load(memory_order_relaxed);

4. Document Assumptions

// This code assumes x86 TSO model!
// On ARM, explicit barriers needed!
store(x, 1);
store(y, 1);  // Visible in order on x86

Debugging Memory Ordering

Tools

ThreadSanitizer (TSan):

g++ -fsanitize=thread -g program.cpp
./a.out

Relacy Race Detector:

Systematic testing
Simulates all possible reorderings

Spin / Promela:

Model checking
Exhaustive state exploration

Common Bugs

Missing barriers
Wrong memory order
Assuming sequential consistency
Forgetting volatile ≠ atomic

Əlaqəli Mövzular

Multiprocessor Systems: Cache coherence və memory ordering
Synchronization: Lock-free data structures
Cache Memory: Cache coherence protocols
Performance: Barrier overhead

Memory Ordering Nədir?​

Problem: Reordering​

Memory Reordering Növləri​

1. Compiler Reordering​

2. CPU Reordering​

3. Cache Coherence Delays​

Memory Consistency Models​

Sequential Consistency (SC)​

Total Store Ordering (TSO)​

Weak Ordering / Relaxed Consistency​

Memory Barriers (Fences)​

Barrier Növləri​

1. Full Memory Barrier (mfence)​

2. Store Barrier (sfence)​

3. Load Barrier (lfence)​

4. Acquire Barrier​

5. Release Barrier​

Store Buffer və Load Buffer​

Store Buffer​

Load Buffer​

C/C++ Memory Order​

memory_order_relaxed​

memory_order_acquire / memory_order_release​

memory_order_seq_cst​

memory_order_consume​

memory_order_acq_rel​

Architecture-Specific Barriers​

x86/x86-64​

ARM​

ARM64​

RISC-V​

Volatile Keyword​

C/C++ volatile​

Java volatile​

Praktik Nümunələr​

Double-Checked Locking (Broken without barriers)​

Dekker's Algorithm (Mutual Exclusion)​

Peterson's Algorithm​

Performance Impact​

Barrier Cost​

Model Comparison​

Best Practices​

1. Use High-Level Primitives​

2. Minimize Synchronization​

3. Acquire-Release Pattern​

4. Document Assumptions​

Debugging Memory Ordering​

Tools​

Common Bugs​

Əlaqəli Mövzular​